دهلى : شاه دهلى غياث الدين بلبن « 1 » است ، ( 664 - 686 ه . ق . ) ( 1265 - 1286 م . ) كه در ابتدا از غلامان ترك التتمش بود كه مؤسس واقعى مملكت دهلى است ، پس از التتمش مملكت دهلى به علت ضعف جانشينان وى دستخوش اختلافات داخلى گرديد . در دوران سلطنت ناصر الدين محمود شاه اول ( 644 - 664 ه . ق . ) غياث الدين كه در دستگاه سلاطين مملوك ترقى كرده بود ، به وزارت ناصر الدين رسيد و چون ناصر الدين مردى منزوى بود ، غياث الدين را نيابت سلطنت داد و امور مملكت را به وى سپرد . غياث الدين مردى سختگير و روشنفكر بود . در دوران سلطنت وى دين مقدس اسلام در هند بسط يافت . يمن : در يمن رسوليان حكومت داشتند . ( 627 - 858 ه . ق . ) ( 1229 - 1454 م . ) افريقا تونس : فرمانرواى سلسله بنى حفص در تونس در اين‌زمان ابو عبد الله محمد الاول است كه در سال 668 هجرى ( 1270 م . ) حمله لويى نهم پادشاه فرانسه و شارل دو آنژو را دفع كرد . بعد از اين دوران طلايى به سبب بروز اختلافات خانوادگى دولت خفصيان تجزيه شد ، ولى بعضى اوقات دولت مستقلى روى كار مىآمد . به‌هرحال جانشين ابو عبد الله محمد اول ، ابو زكريا يحيى ثانى است ( 675 ه . ق . ) ( 1277 م . ) و بعد از وى ابو اسحاق ابراهيم اول است . ( 678 ه . ق . ) ( 1279 م . ) شمال افريقا : در اين‌زمان آخرين فرمانرواى موحدين ابو العلاء الواثق است ( 665 - 667 ه . ق . ) ( 1266 - 1269 م . ) اين سلسله سرانجام توسط امراى مرينى و حفصى منقرض گرديد . « 2 » مراكش : فرمانرواى بنى مرين در مراكش ابو يوسف يعقوب است كه به درخواست

--> ( 1 ) . Bal ban . ( 2 ) . ر ك . نسب‌نامه خلفا و شهرياران ، ص 113 . طبقات سلاطين اسلام ، ص 39 - 41 وفيات الاعيان ، تاريخ ابن خلدون ، ج 6 ، ص 246 . الكامل . ج 1 ، ص 412 - 413 دايرة المعارف فارسى ، ج 3 ، ص 2886 - 2887 .